11/11/2014
Hội đồng nhân quyền liên hợp quốc và vai trò trong việc bảo đảm và thúc đẩy quyền cơ bản của con người - Bài tập học kỳ Luật quốc tế về quyền con người
I: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HỘI ĐỒNG NHÂN QUYỀN LIÊN HỢP QUỐC

1: Bối cảnh và tiến trình thành lập


Hội đồng nhân quyền của Liên hợp quốc (UN Human Rights Council - HRC) là cơ quan mới được thành lập theo Nghị quyết số 60/251 ngày 3/4/2006 của ĐHĐ để thay thế cho Ủy ban quyền con người (CHR). Trong Hội nghị thượng định thế giới tổ chức vào tháng 9 năm 2005, ý tưởng về việc thành lập HRC được đa số các quốc gia tán thành. Các khía cạnh về tính chất và cấu trúc của HRC sau đó được đưa ra thảo luận thêm ở ĐHĐ trong suốt 5 tháng. Cuối cùng, dự thảo nghị quyết về việc thành lập HRC được công bố vào tháng 3 năm 2006 và được thông qua bởi ĐHĐ vào ngày 3/4/2006, với 170 phiếu thuận, bốn phiếu chống (Israel, Quần đảo Marshall, Palau, Hoa Kỳ) và ba phiếu trắng (Belarus, Iran, Venezuela). 


2: Cơ cấu tổ chức

Theo Điều 5 Nghị quyết 60/251 của ĐHĐ, HRC sẽ bao gồm 47 nước thành viên (CHR trước đây có 53 nước thành viên). Các nước thành viên được bầu trực tiếp bằng phiếu kín bởi đa số thành viên ĐHĐ, phục vụ với nhiệm kỳ 3 năm và chỉ được bầu lại sau hai nhiệm kỳ kế tiếp. Các nước thành viên được phân bổ theo khu vực địa lý, cụ thể như sau: Nhóm các nước châu Phi: 13 ghế; Nhóm các nước châu Á: 13 ghế; Nhóm các nước Đông Âu: 6 ghế; Nhóm các nước Châu Mỹ Latin và Caribe: 8 ghế; Nhóm các nước Tây Âu và các quốc gia khác: 7 ghế. Đứng đầu HRC là một Chủ tịch phục vụ với nhiệm kỳ một năm, do các nước thành viên của HRC bầu ra.

II: VAI TRÒ CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN QUYỀN LIÊN HỢP QUỐC TRONG VIỆC BẢO ĐẢM VÀ THÚC ĐẨY CÁC QUYỀN CƠ BẢN CỦA CON NGƯỜI.

Theo Nghị quyết 60/251 của ĐHĐ, HRC có các chức năng, nhiệm vụ sau: 

- Thúc đẩy các hoạt động giáo dục, nghiên cứu, dịch vụ tư vấn, trợ giúp kỹ thuật và xây dựng năng lực về quyền con người ở các quốc gia,

- Thúc đẩy việc thực thi đầy đủ các nghĩa vụ về quyền con người ở các quốc gia,

- Đóng vai trò là một diễn đàn để đối thoại về những chủ đề cụ thể về quyền con người,

- Đưa ra những khuyến nghị với Đại hội đồng về sự phát sự phát triển của luật quốc tế về quyền con người,

- Thực hiện việc đánh giá định kỳ toàn thể việc tuân thủ các nghĩa vụ và cam kết về quyền con người của các quốc gia,

- Thông qua đối thoại và hợp tác để góp phần phòng ngừa những vi phạm quyền con người và phản ứng kịp thời với những tình huống khẩn cấp về quyền con người,

- Hợp tác chặt chẽ với các chính phủ, các tổ chức khu vực, các cơ quan quyền con người quốc gia, các tổ chức xã hội dân sự trong các hoạt động về quyền con người,

- Báo cáo hàng năm về hoạt động với Đại hội đồng.

Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc là cơ quan trực thuộc Đại hội đồng Liên hợp quốc, có tiếng nói quan trọng nhất trong hệ thống các thể chế của Liên hợp quốc về quyền con người, góp phần thúc đẩy sự tôn trọng và bảo vệ trên phạm vi toàn cầu các quyền con người và tự do cơ bản một cách công bằng, bình đẳng và không phân biệt đối xử. Để thúc đẩy công việc của mình, HRC đã thành lập một số cơ quan trực thuộc, cụ thể: 

Cơ chế Đánh giá Định kỳ chung (hay phổ quát) (Universal Periodic Review - UPR)

Thay thế cho phương thức hoạt động của CHR trước đây là hàng năm chọn ra các vụ việc nghiêm trọng nhất về quyền con người xảy ra ở các quốc gia trên thế giới để đưa ra xem xét, đánh giá, HRC tiến hành một thủ tục mới là UPR. UPR sẽ đánh giá định kỳ việc tuân thủ các nghĩa vụ và cam kết về quyền con người của tất cả các quốc gia thành viên Liên hợp quốc dựa trên các báo cáo từ các nguồn khác nhau. Kể từ khi ra đời vào tháng 5 năm 2006 Cơ chế Kiểm điểm Định kỳ Phổ quát UPR đã thể hiện vai trò quan trọng của mình trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người. Cơ chế đó đem lại nhiều tác động tích cực: 

- Cơ chế UPR đảm bảo tính phổ quát, nghĩa là áp dụng rộng rãi đối với các quốc gia thành viên LHQ. 

- Do có tính phổ quát nên cơ chế này bảo vệ và thúc đẩy việc thực hiện quyền con người ở mỗi quốc gia một cách hiệu quả nhất.Thực tế đã cho thấy hiệu quả của cơ chế này đem lại là vượt xa so với cơ chế trước đây mà LHQ đã thiết lập là Ủy ban quyền con người (UNCHR) được thành lập từ năm 1946. Phương thức UNCHR tiến hành là hàng năm chọn ra các vụ việc nghiêm trọng nhất về quyền con người xảy ra ở các quốc gia trên thế giới để đưa ra xem xét, đánh giá. Với cơ chế như vậy thì sẽ không đảm bảo tình hình nhân quyền ở nhiều quốc gia khác. Xuất phát từ sự yếu kém trong hoạt động của UNCHR dẫn đến thất bại trong việc cải thiện tình hình và xử lý những vi phạm nghiêm trọng về quyền con người diễn ra ở nhiều khu vực và quốc gia trên thế giới, UNHRC đã ra đời. UNHRC với cơ chế UPR mang tính phổ quát và xét một cách tổng thể thì nó đảm bảo tính công bằng, không phân biệt đối xử giữa các quốc gia, góp phần khắc phục tình trạng phân biệt đối xử và áp dụng chuẩn mực kép trong xem xét, đánh giá tình hình quyền con người ở các quốc gia như UNCHR từng bị phê phán.

- Với cơ chế UPR, đây chính là cơ sở để tất cả các quốc gia công bố những hành động mà họ đã thực hiện nhằm cải thiện tình tình nhân quyền ở đất nước mình và vượt qua các thách thức đối với việc thụ hưởng nhân quyền. Điều này có tác động đến nhận thức của người dân về vấn đề nhân quyền của quốc gia, về những quyền con người mà họ được hưởng.

- Tham gia tiến trình UPR cũng là cơ hội để các quốc gia xem xét lại vấn đề nhân quyền của quốc gia, để từ đó thực thi vấn đề này một cách tốt hơn

Ủy ban Cố vấn (Advisory Committee)

Tương tự như mô hình Tiểu ban thúc đẩy và bảo vệ quyền con người của CHR trước đây, HRC thành lập một Ủy ban cố vấn để hỗ trợ Hội đồng trong các hoạt động chuyên môn. Ủy ban này bao gồm 18 chuyên gia được Hội đồng bầu ra bằng cách bỏ phiếu kín từ danh sách các ứng cử viên mà các quốc gia thành viên đề cử. Mặc dù vậy, các chuyên gia thành viên của Ủy ban hoạt động với tư cách cá nhân. Nhiệm kỳ của mỗi chuyên gia là 3 năm, chỉ được bầu lại một lần. Trong cơ chế hoạt động của mình,Uỷ ban đã thành lập các cơ quan điều tra các vấn đề nhân quyền ở một số nước và lãnh thổ cụ thể đồng thời tích cực áp dụng nhiều biện pháp khác nhau nhằm giải quyết các vụ vi phạm nhân quyền. Các biện pháp đó gồm: Thành lập nhóm chuyên viên điều tra thực tế, các báo cáo viên đặc biệt, các đại diện hoặc những người được uỷ quyền, bổ nhiệm để xem xét tình hình nhân quyền ở một số nước. Uỷ ban đồng thời cũng thành lập các nhóm làm việc mở rộng không chính thức giúp soạn thảo các tuyên ngôn, công ước quốc tế về nhân quyền

III: ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ HỘI ĐỒNG NHÂN QUYỀN LIÊN HỢP QUỐC

Việc thành lập HRC chính là để thay thế cho CHR xuất phát từ sự yếu kém trong hoạt động của CHR, đó là thất bại trong việc cải thiện tình hình và xử lý những vi phạm nghiêm trọng về quyền con người diễn ra ở nhiều khu vực trên thế giới. Như đã phân tích ở trên sự thành lập HRC đã đem lại những điểm tích cực mới, những vai trò mới trong việc thúc đẩy và bảo đảm quyền con người. Bên cạnh đó thì HRC vẫn tồn tại một số bất cập như: Không có cơ chế trừng phạt rõ ràng đối với các quốc gia thành viên bất hợp tác trong quá trình thực hiện cơ chế UPR, HĐNQ chỉ có những tuyên bố nêu chung chung rằng sẽ có cách giải quyết. Như vậy, quốc gia lợi dụng việc không có chế tài trừng phạt để từ chối tham gia UPR hay Vấn đề chi phí cao cũng là một điểm hạn chế và rào cản đối với các quốc gia đã tham gia, chưa tham gia và muốn tham gia UPR, Tuy nhiên nhìn một cách tổng quát thì HRC là cơ quan mang tính chuyên nghiệp và tin cậy.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Khoa luật, Đại học quốc gia Hà Nội, Giáo trình lí luận và pháp luật về quyền con người, Nxb. CTQG, Hà Nội, 2009.
2. http: //vietnamupr.com/ (Việt Nam UPR)
3. http: //www.ohchr.org/ (Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc)

No comments:

Post a comment